Leesdossier Klas 5 Boek 2
“het bittere kruid” door Marga Minco
Samenvatting
Marga komt met haar ouders terug in Breda, nadat ze waren gevlucht voor de Duitsers. Haar vader vindt het nog niet nodig om voor de Duitsers onder te duiken, omdat hij denkt dat het zo'n vaart niet zal lopen. Op een dag komt haar vader echter thuis met de sterren die goed worden ontvangen door iedereen.
Vader en Dave (de broer van Marga) krijgen een oproep voor het werkkamp, maar worden beide afgekeurd, omdat vader huidaandoeningen heeft en Dave iets uit een flesje heeft genomen dat hem ziek maakte. Om hen heen duiken steeds meer mensen onder. Toch wil vader nog niet onderduiken, ondanks dat er wel razzia's worden gehouden. Ook Bettie, de zus van Marga, wordt door de razzia's opgepakt.
Als Marga, Dave en Lotte (de vriendin van Dave) een oproep krijgen, komen ze daar onderuit omdat de dokter een attest achtergelaten had voor Marga en Dave. Lotte mocht blijven om Marga en Dave te verzorgen. Marga's ouders moesten in een ghetto in Amsterdam gaan wonen, omdat ze over de vijftig waren. Op een dag heeft Marga genoeg van het rondlopen in haar pyjama de hele dag. Ze gaat met de trein, wat zeer gevaarlijk was, naar Amsterdam om haar ouders op te zoeken. Veel mensen om hen heen duiken onder, maar de familie van Marga nog steeds niet omdat ze er het geld niet voor hebben en omdat vader optimistisch blijft en hoopt dat het misschien niet nodig zou zijn. Dave en Lotte wonen inmiddels ook in Amsterdam. Ze gaat naar hen toe als op een avond haar ouders door de Duitsers worden opgepakt. Zij kon nog net door de achterdeur ontsnappen.
Omdat haar identiteitspas in handen was gekomen door de Duitsers onderging Marga een metamorfose; haar haar werd gebleekt. Toch besluiten ze om naar Utrecht te gaan om daar onder te duiken, maar op het station worden Lotte en Dave opgepakt. Marga redt het naar Utrecht, maar kan niet bij het onderduikadres terecht. Ze gaat weer terug naar Amsterdam en wordt daar door een jongen, Wout, geholpen met een ander adres te zoeken. Omdat er weinig plaats was, en omdat ze moest betalen en haar geld opraakte, moest Marga een aantal keren van onderduikadres wisselen. Tot na de oorlog verblijft ze in Heemstede. Na de oorlog gaat ze haar oom en tante opzoeken in Zeist. Zij zijn niet opgepakt omdat haar tante Nederlands was. Haar oom kon nog steeds niet begrijpen dat zijn familie allemaal dood was en ging ook elke dag naar de tramhalte om te kijken of ze niet toevallig langs kwamen. Toen haar oom gestorven was en Marga haar tante nog eens op ging zoeken zag ze ook de tramhalte waar hij altijd had gezeten. Alleen zij beseft wel dat noch haar ouders noch Bettie, Dave of Lotte terug zouden komen.
Thema en motieven
Het thema van dit boek is de twijfels en angsten van joden in de tweede wereldoorlog. “zullen we onderduiken ?”, “wie kunnen we vertrouwen ?”, “waar moeten we heen en wat zijn onze prioriteiten ?” zijn vragen die kenmerkend zijn voor de situatie.
De motieven zijn :
Oorlog : de tweede wereldoorlog is in volle gang en beïnvloed alles.
Jodenhaat/Jodenvervolging : de angst en de ontberingen spelen een grote rol in het boek
Onzekerheid : de twijfel bij elke beslissing die je maakt komt goed terug.
Bespreking van de belangrijkste persoon/personen
Marga gaat op verschillende wijze met haar problemen om. In het begin is het nogal naturalistisch : ze ziet dat om haar heen mensen worden opgepakt en afgevoerd maar onderneemt geen actie. Later in het boek wordt ze realistischer : ze begrijpt dat het niet lang zal duren voor ze ook haar oppakken en onderneemt wel actie. Ze bleekt haar haar, zoek onderduik adressen etc. Ik heb in het boek geen romantische kenmerken kunnen ontdekken. Ze vlucht wel, maar niet uit de werkelijkheid.
Ruimte
Het verhaal speelt zich af in Breda, Amsterdam, Zeist en Utrecht. Tijdens haar vluchtpoging beland Marga op een gegeven moment ook op het platteland.
De ruimte wordt vooral gebruikt om de situatie beter te omschrijven zodat de lezer zich beter kan inleven. Op details wordt nauwelijks ingegaan. ( dat is ook lastig in een boekje van 90 blz. ). Zo wordt de stad nogal somber beschreven. Op een gegeven moment vertelt Marga dat ze door een straat wandelt waar de joden door razzia’s uit hun huizen zijn gehaald. Ze beschrijf dan wél veel details. Zodra ze op het platteland komt wordt de situatie iets beter, maar nog steeds niet geweldig.
Mening (op basis van 7 argumenten)
1. Het boek heeft een hechte structuur. Het boek gaat over een ding en begint bij het begin en eindigt bij het eind. Simplistisch maar sterk.
2. Qua emoties deed het boek me weinig. Want in 90 bladzijden is het ook lastig om een “band” op te bouwen met de hoofdpersoon. Verder wordt er niet erg ingegaan op emoties, het wordt vrij feitelijk vertelt.
3. De intentie van de schrijver was de angsten en ontberingen van Nederlandse Joden in de tweede wereldoorlog duidelijk maken. Daarin is ze goed geslaagd. Hoewel ik me er niet emotioneel bij betrokken voelde kwam deze bedoeling goed over en gaf ze een goed beeld.
4. De normen en waarden van de schrijfster zijn vrij normaal. In sterk contrast dus met de haat van de Duitsers en sommige Nederlanders in het boek.
5. Het boek is (ongeveer) autobiografisch. We kunnen er dus vanuit gaan dat de werkelijkheid goed wordt weergegeven. Er is echter een kans dat het subjectief is aangezien Marga zo duidelijk partij kiest.
6. Het boek is weinig vernieuwend. Het onderwerp is uitgekauwd en de gebeurtenissen zijn niet echt spectaculair of bijzonder. Dit maakt wel dat het veel realistischer overkomt.
7. Door de korte zinnen met simpele woorden leest het boekje lekker weg en heb je het dus in 3 uur zeker uit. Een leuk detail is, is dat ze soms joodse termen gebruikt in haar taalgebruik. Achter in het boek staat een register waarin je de betekenis ervan kan opzoeken.
Al met al dus een prima boek om een goed beeld van de tweede wereldoorlog te krijgen. Niet spannend, niet vernieuwend, maar gewoon reëel. En dat is voor boeken met een boodschap als deze misschien wel het beste.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten