Leesdossier Klas 5 Boek 3
“het behouden huis” door
Willem Frederik Hermans
Samenvatting
De ik-figuur vecht in de Tweede Wereldoorlog aan de zijde
van de partizanen. De meeste zijn Oost-Europeanen. Dat zorgt voor
taalproblemen. Hier heeft hij moeite mee en hij voelt zich eenzaam. Alleen met
een Spanjaard heeft hij wat contact. Wanneer de partizanen een stadje veroverd
hebben en de ik-figuur een café binnen wil gaan, krijgt hij de opdracht het
stadje te zuiveren van ‘boobytraps’. In het stadje ziet hij niemand. Plotseling
stuit hij op een groot huis. Hij herinnert zich het verblijf in gevangenissen –
sinds vier jaar heeft hij niet meer in een normaal bed geslapen. Met een zekere
eerbied neemt de hoofdpersoon zijn intrek in het huis. Hij gaat het hele huis
door. Slechts een kamer is op slot. Er is niemand. Wanneer hij het hele huis
doorzocht heeft, neemt hij een bad en trekt daarna de kleding van de
oorspronkelijke bewoner aan. Hierna gaat hij naar de keuken en eet de pan soep,
die nog op het fornuis stond, leeg. Plotseling gaat de bel. De Duitsers hebben
een tegenaanval gedaan en nu staat er een Duitse officier op de stoep. Hij
denkt dat de ik-figuur de wettige bewoner is en scheept hem op met de
inkwartiering van enkele officieren. De volgende ochtend ontdekt hij dat het
slot van de kelder is geforceerd. Hij beklaagt zich hierover bij de kolonel en
het slot wordt vervangen en de soldaten houden zich in het vervolg rustig. Hoewel
de ik-figuur de Duitsers als soldaat bestreden heeft, ziet hij geen wezenlijke bedreiging
in hen, omdat hij als het ware zijn soldatenleven opzij heeft gelegd. Wel is
hij voortdurend bang voor de komst van de werkelijke eigenaars. De volgende
week verloopt rustig. De ik-figuur verkent de omgeving en neemt een kat mee
naar het huis. In de huisbibliotheek ontdekt hij allerlei boeken over vissen:
de eigenaar moet een vissenliefhebber zijn. Op een dag betreedt een vreemde man
het huis. Hij blijkt de eigenaar te zijn. De ik-figuur schiet hem dood. Dan
komt er een vrouw uit de badkamer. De ik-figuur wurgt haar op lugubere wijze en
legt haar in ‘zijn’ slaapkamer. De vermoorde man legt hij in de tuin. Wanneer
hij weer binnenkomt ziet hij licht in de afgesloten kamer. De deur staat op een
kier. De ik-figuur ziet een dove oude man te midden van een verzameling
aquaria. De oude man vertelt een heel verhaal over zijn ‘cultuurgoed’. De
ik-figuur gaat naast de vrouw liggen en valt in slaap. Nadat de kolonel op de
deur heeft geklopt, zegt hij dat ze ingesloten zijn door de bolsjewisten. De
ik-figuur trekt zijn uniform weer aan en neemt de kolonel gevangen. Hij mag
zich niet meer scheren. Op weg naar beneden probeert de ik-figuur de oude man
duidelijk te maken dat hij geen ‘Heil Hitler’ meer mag zeggen. Hij schrijft de
boodschap op een briefje, wanneer de man hem niet snapt. De ik-figuur sluit
zich weer bij het leger aan. Hij komt ook de Spanjaard weer tegen. Die is
geïnteresseerd in de vrouw. De ik-figuur brengt hem naar het huis. De partizanen,
die hen gevolgd zijn, vernielen het huis en belemmeren de ik-figuur de doorgang
naar boven.’s Avonds lukt het hem naar boven te gaan. De kamer is verlaten en
de aquaria zijn vernield. Ook de vrouw is weg. In de tuin treft hij het lijk
van de eigenaar nog wel aan. Op het grasveld voor het huis ontdekt hij de
anderen: de oude man, de kolonel en de vrouw zijn aan een plataan opgehangen.
Voordat hij met het leger meegaat, gooit hij nog een granaat in het huis. Hij
beseft dat het huis al die tijd ‘komedie heeft gespeeld’ en nu pas laat zien
wat het in werkelijkheid geweest is: ‘een hol, tochtig brok steen, inwendig vol
afbraak en veiligheid.’
Thema en motieven
Het thema van het boek is vooral de gedachten van een
eenzame soldaat in de tweede wereldoorlog.
Het is wel duidelijk dat hij niet in de meest
comfortabele situatie zit; ver van huis
vecht hij mee met partizanen die dan wel het rechtvaardige nastreven, maar
zodra ze kunnen moorden, verkrachten en plunderen. De motieven zijn :
-
Oorlog : van het begin tot het einde is het een
verhaal waarin oorlog en alle gevolgen van oorlog een grote rol spelen.
-
Eenzaamheid : de ik-persoon is eenzaam en hoewel
hij niet actief hier wat aan probeert te doen is het wel duidelijk dat het hem
dwarszit.
-
Normen en waarden : hij wil zich ondanks zijn
soldatenleven wel fatsoenlijk gedragen, maar op het moment dat hij in het nauw
komt moet hij keuzes maken die tegen zijn principes ingaan. Aan de andere kant
wil hij het er zo nu en dan ook wel van nemen
Bespreking van de
belangrijkste personen
de ik-persoon in het boek heeft op zijn eenzaamheid na
niet echt een probleem. Hij zit in een continue “flow” van vechten en
doortrekken naar het volgende gebied. Zelfs als hij op een gegeven moment in
levensgevaar dreigt te raken blijft hij bijzonder rustig. Hij vlucht echter niet voor zijn problemen. Zijn
eenzaamheid heeft hij deels aan zichzelf te danken en kan zo 1,2,3 niet
opgelost worden. Daarin zit dus een naturalistisch aspect. De levensgevaarlijke
situaties lost hij op, dus dat is een realistisch punt. Al met al zou ik het in
grote lijnen op een naturalistisch boek houden.
Ruimte
Het verhaal speelt zich vanaf het begin tot het eind af
rond het grote huis in een verlaten stadje. (waarschijnlijk in het Oostblok). In
de eerste bladzijden wordt beschreven hoe de ik-persoon zich naar de stad toe vecht,
in de laatste bladzijden hoe hij het huis verlaat. Details over het huis
worden, niet/nauwelijks gegeven. Toch is
het effect van het huis van invloed op het verhaal. Het grote verlaten huis is
een perfect scenario voor de eenzame man. Hoe hij door het grote huis dwaalt
verduidelijkt het eenzame gevoel van de man.
Mening (op basis van 7 argumenten)
1. Na
dit boek gelezen te hebben vond ik dat
de hele structuur ontbrak. Dit bleek echter niet te kloppen, het hele boek
blijkt namelijk bol te staan van de symboliek. De man met zijn aquarium, het
niet verplaatsen van de dode vrouw : het zijn allemaal aspecten waar diepere
gedachten achter zitten. Het aquarium bijvoorbeeld staat voor het christendom,
en de oude man voor god. De oude man wordt opgehangen en het aquarium vernield.
Dit suggereert de ondergang van het christendom.
2. Omdat
de houding en visie van de ik-persoon zeer verschilt van die van mij, kon ik
mij moeilijk inleven in zijn gedachten.
Maar na 30 bladzijden begon ik toch wel een beetje met hem te
sympathiseren, want ondanks de verschrikkelijke dingen die hij doet komt wel
door dat het een heel sympathiek persoon is. Het boek zelf deed me niet zo
veel, het kwam nogal emotieloos op me over.
3. De
bedoeling van de schrijver (denk ik) was het creeren van een scenario waarbij
in een geïsoleerd leger een persoon vereenzaamd raakt. Oftewel, de ultieme eenzaamheid,
ondanks al zijn mede-soldaten om zich heen.
4. De
normen en waarden van de ik-persoon zijn nogal basisch. Er wordt duidelijk gesuggereerd dat hij en
andere partizanen niet terugdeinzen om te verkrachten, moorden en lijken te
beroven. Dit komt natuurlijk allerminst overeen met mijn normen en waarden, maar
ik zit ook niet in een oorlogssituatie.
5. De
werkelijkheid wordt in dit boek naar mijn weten prima uitgebeeld. Het is ook
een boek waar mensen van beseffen dat wat zij als “de goeden” bestempelen ook
een horde beestachtige horken kan zijn, ondanks dat ze voor het rechtvaardige
strijden.
6. Het
onderwerp “oorlog” is niet zo vernieuwend,
al was de eenzaamheid te midden van oorlog voor mij een geheel nieuw iets. Op “oorlog zonder vrienden” na heb ik nog
geen boek gelezen met dezelfde thematiek.
7. Kleine
bladzijden, grote letters, weinig
bladzijden. Dat maakt een boek
aantrekkelijk om “even” te lezen. Verder vond ik dat de details niet echt
belicht werden. Het boek staat zoals al
gezegd propvol met symboliek waarvan ik de helft niet snap maar toch doorheb
dat het een symbolisch gebruik heeft. Ook maakt de schrijver veel gebruik van
metaforen.
Al met al een prima boek om in
een middagje uit te lezen, maar niet om veel van te verwachten.
Sommige mensen zullen qua
symboliek er veel meer uit halen dan anderen en het waarschijnlijk dus ook
beter vinden.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten