Stromingsboek : verlichting
Algemene kenmerken
Kobus en Agnietje : een burgervrijage – Jacobus van Effen
Uitgegeven in meerdere plaatsen in Nederlands, tussen
1731 en 1735
Zelf heb ik het online gelezen, dus ik had geen
specifieke druk
Genre :
Spectatoriaal verhaal
Samenvatting
De auteur vertelt de Burgervrijage aan Heer Spectator (=
beschouwer, opmerker). Hij ziet zijn buurmeisje Agnietje, de 18-jarige dochter
van een "hupse, deugdzame weduwe", op de stoep staan wachten. Een
jonge timmermansknecht, Kobus, komt langs; hij ziet er nogal
,,lobbesachtig" uit. Hij vraagt haar of hij zijn pijpie aan haar testje
mag opsteken; als ze vraagt waarom hij er zo ontsteld uitziet, verklaart hij
haar zijn liefde. Ze wil echter niets van de brave jongeling weten, ook niet
als hij vertelt dat hij zijn ambacht goed beheerst en een ,,Motje" heeft,
die veel geld bezit, waarvan hij de helft zal erven. Ze is echter iets milder
jegens hem geworden, want de schrijver ziet bij zijn vertrek, dat ,,Agnietje,
de deur redelijk hard toegesmeten hebbende, dezelve zo zachtjes als 't mogelijk
was weer opende, om den jongeling nog eens na te zien, en daarna even zacht
dezelve weer toesloot".
Enige tijd later gaat Kobus met zijn zuster Keetje bij
Agnietje op bezoek. Na afloop van het bezoek wandelen ze gedrieën nog een
,,graftje" om; bij het afscheid krijgt Kobus een kusje. Sindsdien komt
Keetje veel bij haar vriendin op bezoek en Kobus haalt haar af. Sommige mensen
hebben de, moeder van Agnietje al gewaarschuwd, ,,dat het geen echt spul met
Kobus kan zijn, en al meende hij 't al, dat immers de vader, die eigenaar is
van verscheiden huizen, en een deftige kostwinning daarbij heeft, in der
eeuwigheid niet toe zou staan, dat z'n enige zoon een dochter zonder goed zou
trouwen." de moeder van Agnietje heeft zich van deze praatjes echter niets
aangetrokken.
De beide gelieven zijn radicaal veranderd; ze zien er nu
veel zwieriger uit en gedragen zich vlotter. Kobus' vader raadpleegt de auteur,
die zijn advocaat is, over deze zaak. Hij wil weten of ,,Agnietje zich wel
draagt, of ze wat weel van huis te houden, en voornamelijk of ze goedaardig
is". De vrijster krijgt van de advocaat een goede getuigenis. Agnietje en
haar moeder zullen door Kobus' vader te gast worden uitgenodigd en de advocaat
wordt verzocht er ook bij te zijn. ,,Motje" zal er ook zijn. Het wordt een
feestelijke maaltijd. Kobus wordt nu Jacob genoemd. Ondertussen at noch dronk
de goede Jacob bijkans niet: hij verzadigde zich en maakte zich als dronken in
‘t aanzien van zijn bekje.
Na de maaltijd wordt de zaak beklonken. De advocaat raadt
af om op huwelijkse voorwaarden te trouwen. Motje geeft Agnietje duizend
rijksdaalders als bruidsschat mee. Jacob en Agnietje vallen Motje schreiende om
de hals. De notaris wordt gehaald. Nog diezelfde avond wordt het huwelijk
gesloten.
Specifieke
opdracht : verwerkingsopgaven
Kenmerken Verlichting
-
(1) gebruik van het verstand
-
(2) afkeuring van hoogdravendheid en
onnatuurlijkheid
-
(3) uitgangspunt is de waarneembare
werkelijkheid
-
(4) met het verstand valt de werkelijkheid te
achterhalen
(1)
Als er iemand is in het hele verhaal die zijn verstand
goed gebruikt, is het Agnietje wel. Ze
denkt veel aan haarzelf en aan haar moeder en zodra ze doorheeft dat ze boven
haar stand kan trouwen, raakt ze
geïnteresseerd in Kobus
(2)
In het verhaal wijst Agnietje al vroeg in het verhaal
Kobus af, iets wat in die tijd niet gebruikelijk was. Omdat dit
dus niet gebruikelijk was, wordt het later in het verhaal ook weer teruggedraaid
en trouwen de twee alsnog
(3)
Een mooi voorbeeld is de vader van Kobus die wil weten of
Agnietje wel geschikt is voor zijn zoon. Ondanks dat de Schrijver de twee zijn
zege geeft wil de vader het alsnog zelf ervaren en nodigt hij het meisje met
haar hele familie uit voor een etentje.
(4)
Ik heb niets in het verhaal kunnen ontdekken wat overeen kwam
met dit aspect.
In hoeverre is dit boek representatief voor de stroming ?
Naar mijn idee is dit boek een goed voorbeeld van een
verlichtingsboek. Hoewel het boek over liefde en gevoelens gaat en dit vooral
naar de Romantiek neigt, gaan ze niet erg
diep in op de gevoelens en wel op de “geschiktheid” van het huwelijk. Ook het feit dat uiteindelijk Kobus met
iemand van een lagere stand trouwt is een typisch aspect van de verlichting. Want
voor die tijd was dat zeer ongebruikelijk.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten